Bệnh đái tháo đường là bệnh rối loạn chuyển hóa không đồng nhất, có đặc điểm tăng glucose huyết do khiếm khuyết về tiết insulin, về tác động của insulin, hoặc cả hai. Tăng glucose mạn tính trong thời gian dài gây nên những rối loạn chuyển hóa carbohydrate, protide, lipide, gây tổn thương ở nhiều cơ quan khác nhau, đặc biệt ở tim, thận, mắt, thần kinh và mạch máu.
Biến chứng về tổn thương thần kinh và mạch máu làm cho bàn chân bị tổn thương dẫn đến loét, thậm chí là cắt cụt chi. Hầu hết các tổn thương loét bàn chân đái tháo đường đều có thể phòng ngừa được thông qua giáo dục, phát hiện và điều trị sớm tích cực.
1. Yếu tố nguy cơ mắc bệnh lý bàn chân ở bệnh nhân đái tháo đường:
- Nam giới có nguy cơ mắc bệnh cao hơn nữ giới.
- Tuổi càng cao nguy cơ dẫn đến loét bàn chân càng cao.
- Thời gian mắc bệnh đái tháo đường dài.
- Kiểm soát glucose máu kém.
- Tăng cholesterol.
- Tổn thương thần kinh ngoại vi là nguyên nhân hàng đầu gây cắt cụt chi. Bệnh lý thần kinh ngoại vi còn chiếm tới 90% gây loét, tăng gấp 7 lần so với người bình thường.
- Biến chứng mạch máu: các biến chứng về mạch máu nhỏ như bệnh lý võng mạc, thần kinh và thận luôn đồng hành cùng với tỷ lệ cắt cụt; các tổn thương mạch máu lớn như đột quỵ, nhồi máu cơ tim không có mấy liên quan đến cắt cụt.
- Biến dạng bàn chân, chai chân, khớp xương cứng, móng quặp, móng chân dày lên (thường có nhiễm nấm móng), chân bị phỏng rộp,…
- Tiền sử đã bị loét chân, cắt cụt chi.
- Đi giày dép không phù hợp.
- Các thói quen có hại như hút thuốc lá.
2. Cách chăm sóc bàn chân ở bệnh nhân đái tháo đường.
- Kiểm tra bàn chân hàng ngày: Thực hiện kiểm tra bàn chân ít nhất 1 lần trong ngày. Chọn nơi có đầy đủ ánh sáng để quan sát kỹ bàn chân và các kẽ ngón chân xem có vết xước, vết phồng rộp, vết thâm, cục chai chân hay vết đau … nào không.
- Hãy rửa chân hàng ngày: Rửa kỹ bàn chân và kẽ ngón chân ( Dùng bọt biển hoặc khăn mềm rửa thật nhẹ nhàng). Rử̉a bằng nước ấm và xà bông trung tính. Không ngâm chân quá 5 phút. Sau khi rửa lau thật khô da và các kẽ ngón chân. Có thể dùng bột talc để làm trơn da chân. Nếu da chân bị khô sử dụng kem làm ẩm da (không bôi kem vào kẽ ngón chân).
- Phòng tránh bỏng bàn chân: Kiểm tra nhiệt độ nước trước khi tắm, rửa bằng cách dùng nhiệt kế hoặc mu tay, khuỷu tay. Nhiệt độ nước không nóng quá cũng không lạnh quá. Khoảng 40oC là tốt nhất. Không sưởi ấm chân bằng các phương pháp như sưởi bằng lò than, sưởi bằng viên gạch nung nóng, xông hơi bàn chân bằng nước nóng, ngâm chân trong nước nóng đốt lá ngải hơ chân,… vì dễ gây bỏng. Thoa kem chống nắng lên chỗ da để trần khi đi ra nắng. Nếu chân có vết chai chân không được tự ý cắt mà phải tư vấn bác sỹ.
- Không bắt chéo chân trong thời gian dài, cử động ngón chân 2-3 lần trong ngày, mỗi lần khoảng 5 phút, tập vận động bàn chân hàng ngày như: đi bộ, đạp xe. Không để móng chân mọc quá dài, mang giầy, tất phù hợp với bàn chân, không đi chân trần.
- Nếu có tổn thương ở bàn chân: cần vệ sinh tổn thương và đến cơ sở y tế khám và điều trị.