Hoang tưởng là những ý tưởng, phán đoán sai lầm, không phù hợp với thực tế khách quan, do bệnh tâm thần gây ra nhưng người bệnh cho là hoàn toàn chính xác, không thể giải thích phê phán được và chỉ mất đi khi bệnh thuyên giảm.
Hoang tưởng gây ra những gánh nặng nhất định cho gia đình, xã hội, cho những người sống quanh họ. Điều trị hoang tưởng thường dai dẳng và khó khăn. Hoang tưởng ở dạng nhẹ có thể khó được phát hiện, tuy nhiên nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời thì tỷ lệ thành công cao.
1. Biểu hiện của hoang tưởng:
- Lập luận sai lầm: người bệnh có những lý lẽ thiếu hoặc không logic, bị rối loạn, dẫn đến những kết luận sai lầm.
- Niềm tin tưởng vững chắc, cố định: mặc dù những ý tưởng, phán đoán rất mâu thuẫn với thực tế nhưng người bệnh tin tưởng vững chắc như một chân lý không thể bác bỏ được.
- Thái độ luôn luôn ngờ vực, lo ngại quá đáng việc bị người khác tấn công. Đôi khi khiêm tốn thái quá hoặc hung hăng.
- Người bệnh thường đa nghi, kiêu ngạo chuyên quyền, không có tính khoan dung, luôn coi thường người khác, coi mình là trung tâm. Độc đoán, không có khả năng tự đánh giá bản thân, không cởi mở tiếp nhận quan điểm của người khác…
2. Một số loại hoang tưởng mãn tính:
- Hoang tưởng kiện cáo: Người bệnh theo đuổi các tranh cãi về chủ quyền, tài sản, tiền nong, các phát minh khoa học, các vụ không có cơ sở, kiện tụng kiện kéo.
- Hoang tưởng bị truy hại: Người truy hại mình ở đây có thể là ở gia đình, nơi làm việc, hàng xóm hoặc đại diện của một nhóm người công an quân đội bí mật, một tổ chức bí mật nào đó...
- Hoang tưởng ghen tuông: Ghen tuông bệnh lý dựa trên những sơ sở không chắc chắn, luôn luôn tìm kiếm và muốn thu thập những chứng cứ phản bội, luôn luôn theo dõi kiểm tra mọi hành động, cử chỉ, thư từ, ý tưởng suy diễn.
- Hoang tưởng được yêu: Bệnh nhân tin mãnh liệt khẳng định chắc chắn có một người khác đang yêu rất yêu và muốn lấy mình.
- Hoang tưởng tự cao: Say mê không thực tế, cuồng tín về tôn giáo và chính sách mới. Tin là mình phát minh ra một phương pháp cải tiến xã hội, quản lý đất nước… Thường sử dụng qua phương tiện thông tin đại chúng để lôi kéo, tìm kiếm sự ủng hộ của cộng đồng mạng
- Hoang tưởng biến đổi cơ thể: Tin là một số bộ phận của cơ thể bị méo mó xấu xí vĩnh viễn (không có bằng chứng)
Khi thấy biểu hiện trên cần đưa người bệnh đến khám, tư vấn và điều trị tại các cơ sở chuyên khoa tâm thần.