Bệnh sởi là một bệnh truyền nhiễm cấp tính, lây lan qua đường hô hấp và do virus sởi gây ra. Sau khi bị sởi, trẻ có các triệu chứng như sốt, phát ban, chảy nước mũi, ho, viêm kết mạc mắt, viêm long đường hô hấp và tiêu hoá, nếu không chữa trị kịp thời thì bệnh sởi ở trẻ em có thể để lại những biến chứng nguy hiểm như:
- Viêm tai giữa: Đây là biến chứng luôn phải nghĩ tới trước tiên.
- Viêm phổi nặng: Nguyên nhân thường do bội nhiễm các loại vi khuẩn khác, thời điểm xuất hiện biến chứng thường muộn sau khi phát ban. Các biểu hiện bao gồm khó thở, thở nhanh, sốt cao, triệu chứng nhiễm trùng nặng, khi nghe phổi thấy ran nổ, công thức máu thấy bạch cầu tăng cao, trên phim X- quang thấy hình ảnh nốt mờ rải rác của viêm phổi.
- Viêm não, viêm màng não: là biến chứng thần kinh quan trọng, có thể gây tử vong và để lại nhiều di chứng sau này. Các biểu hiện bao gồm: sốt cao, co giật, các dấu thần kinh định vị như liệt nửa người, liệt dây thần kinh, rối loạn ý thức thậm chí hôn mê. Điều nguy hại là khi có biến chứng viêm não thì sau khi trẻ qua được cơn nguy hiểm tính mạng, cũng để lại nhiều di chứng nặng nề về thể chất và tinh thần về sau.
-Biến chứng tiêu hóa: Viêm niêm mạc miệng, cam tẩu mã- tình trạng bội nhiễm xuất hiện muộn do một loại vi khuẩn hoại thư gây nên hoại tử niêm mạc miệng, xuất hiện tình trạng hơi thở có mùi hôi thối.., viêm ruột với biểu hiện tiêu chảy thường nặng nề hơn so với các tiêu chảy do virus khác.
-Biến chứng mắt, loét giác mạc: Có thể gặp ở trẻ em bị suy dinh dưỡng, thiếu vitamin A, biến chứng này có thể để lại di chứng mù vĩnh viễn.
-Trẻ bị suy dinh dưỡng hậu sởi.
Vắc xin Sởi – Rubella là vắc xin phối hợp để phòng đồng thời hai bệnh Sởi và bệnh Rubella. Đây là vắc xin sống, giảm độc lực. Sau khi tiêm một liều, 85% trẻ chín tháng tuổi và 95% trên mười hai tháng tuổi miễn nhiễm hai bệnh này.
Sốt là một phản ứng của cơ thể đáp ứng lại vắc xin. Tuy nhiên, việc sốt hay không sốt, sốt nhiều hay sốt ít không ảnh hưởng đến vắc xin có tạo miễn dịch sau tiêm hay không. Bởi vì phản ứng phụ của vắc xin là rất thấp, tỷ lệ trẻ sốt sau tiêm chiếm tỉ lệ khá nhỏ (5-15%). Vì thế, các bạn đừng quá lo lắng về vấn đề trẻ sốt sau tiêm vắc xin phòng sởi.
Vắc xin phòng sởi được đánh giá là khá an toàn, tác dụng phụ khá thấp. Một số tác dụng phụ khác sau tiêm có thể là: sưng, nóng, đỏ, đau tại vị trí tiêm, sốt (5- 15%), phát ban (2%)... hầu hết những trường hợp này sẽ hết trong 1-2 ngày sau tiêm vắc xin mà không cần dùng thuốc điều trị.
Có rất ít trường hợp dị ứng, sốc phản vệ sau khi tiêm vắc xin. Nguyên nhân có thể là do cơ thể phản ứng lại với những kháng nguyên của virus giảm độc lực trong vắc xin. Để hạn chế tình trạng này, sau khi tiêm vắc xin thì mọi người nên ở lại 30 phút để theo dõi sau tiêm tại cơ sở tiêm chủng; tiếp tục theo dõi tại nhà 24-48 giờ và đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế nếu trẻ có dấu hiệu bất thường.
Cũng như nhiều loại vắc xin khác, tiêm 1 mũi vắc xin sởi đạt phòng ngừa 80-85%, tiêm đủ 2 mũi vắc xin sởi có thể đạt hiệu quả tới khoảng 95%. Điều này có thể hiểu như sau: Về nguyên tắc, khi sản xuất vắc xin sởi, các nhà sản xuất cố gắng đảm bảo hiệu quả phòng bệnh đến 90%.
Tuy nhiên, có một số yếu tố sẽ ảnh hưởng đến kết quả tiêm chủng như: sức khỏe của mỗi trẻ và một số lý do khác ngoài mong muốn của ngành y tế. Các nghiên cứu trên thế giới cho thấy nếu tiêm vắc xin sởi cho trẻ vào lúc 9 tháng tuổi, chỉ có khoảng 85% trẻ được tiêm có đáp ứng miễn dịch. Còn lại khoảng 15% trẻ không có đám ứng miễn dịch do các yếu tố còn tồn lưu miễn dịch do mẹ truyền sang con, tình trạng sức khỏe, chất lượng bảo quản vắc xin...
Việc tiêm vắc xin sởi mũi 2 sau 12 tháng tuổi là cơ hội thứ hai tạo miễn dịch cho những trường hợp chưa có đám ứng miễn dịch sau khi tiêm mũi thứ nhất hoặc chưa được tiêm vắc xin sởi, từ đó tăng tỷ lệ trẻ có miễn dịch trong cộng đồng lên đến 95%. Theo Tổ chức Y tế Thế giới cũng hướng dẫn những người được tiêm phòng đủ 2 mũi sẽ có miễn dịch cả đời, và đủ kháng thể truyền cho con, với phụ nữ.
Sau khi tiêm sởi, vắc xin sẽ kích thích cơ thể đáp ứng tạo miễn dịch giúp cơ thể không nhiễm virus sởi, bao gồm miễn dịch thể, miễn dịch tế bào và interferon. Thông thường, sau khi tiêm vắc xin phải cần từ 2 đến 3 tuần để cơ thể tạo kháng thể bảo vệ, trong thời gian cơ thể chưa có miễn dịch bảo vệ thì bạn vẫn có nguy cơ phơi nhiễm và mắc bệnh.
Virus sởi cần thời gian để xâm nhập vào các mô cơ thể để gây bệnh. Do vậy, vắc xin có thể phòng bệnh nếu tiên trong vòng 72 giờ kể từ khi tiếp xúc và tiêm vắc xin trong vòng 6 ngày kể từ khi tiếp xúc với virus sởi có thể phòng biến chứng nặng của bệnh.
Người lớn mà cơ thể chưa có miễn dịch sởi, tức chưa tiêm phòng hoặc chưa chắc chắn mình đã bị sởi hoặc chưa tiêm đủ mũi sởi thì vẫn có nguy cơ lây nhiễm cao. Vì vậy người lớn cũng cần được chích ngừa phòng bệnh sởi.
Theo lịch tiêm phòng vắc xin sởi trong chương trình Tiêm chủng mở rộng, lịch tiêm chủng được áp dụng như sau:
- Mũi thứ nhất khi trẻ đã được 9 tháng tuổi và mũi thứ hai khi trẻ 18 tháng tuổi.
- Trong tiêm chủng chiến dịch: thực hiện tiêm vắc xin cho tất cả các đối tượng trong phạm vi của chiến dịch.
- Khoảng cách tối thiểu giữa 2 mũi tiêm vắc xin sởi là 1 tháng.
- Đối với vắc xin tiêm chủng dịch vụ: Cần tuân thủ theo sự hướng dẫn của nhà sản xuất. Các lứa tuổi đều có thể tiêm vắc xin sởi.
- Có thể tiêm phòng vắc xin phối hợp 3 trong 1 Sởi - Quai bị - Rubella khi trẻ 12 tháng tuổi. Cần tiêm 1 mũi cho trẻ vào tháng thứ 12 cho đến tháng thứ 15 và tiêm nhắc lại một mũi sau 2-5 năm.
- Các trường hợp sốt, nhiễm trùng cấp tính đang tiến triển cần tạm hoãn tiêm. Khi khỏi có thể tiêm được.
- Chỉ tiêm vắc xin sởi cho trẻ từ 1 đến trẻ 8 tháng bị sởi khi có chỉ đạo của chương trình Tiêm chủng mở rộng trong trường hợp cần thiết.
- Tất cả những trường hợp tiêm vắc xin sởi trước 9 tháng tuổi cần tiêm lại ngay vắc xin khi trẻ đã đủ 9 tháng tuổi. Mũi tiêm trước 9 tháng tuổi thì không được tính là 1 mũi vắc xin.
- Những trẻ trên 18 tháng tuổi chưa tiêm đủ hai mũi vắc xin sởi thì cần tiêm đủ mũi càng sớm càng tốt để phòng ngừa bệnh hiệu quả./.