Bệnh lý VA thường hay gặp ở trẻ từ 6 tháng tới 6 tuổi. Đặc biệt ở lứa tuổi nhà trẻ mẫu giáo, do lớp học đông, các trẻ bị bệnh lý VA rất dễ lây cho nhau. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể gây biến chứng lên các cơ quan khác, ảnh hưởng đến sự phát triển tinh thần và thể chất của trẻ.
VA là một tổ chức nằm ở nóc vòm mũi họng, ngay cửa mũi sau. Bình thường VA chỉ dày khoảng 2 - 3mm, không gây cản trở hô hấp. VA phát triển từ 6 tháng tuổi, phát triển mạnh lúc 2 - 5 tuổi, từ 9 - 10 tuổi VA teo dần và chỉ còn dấu vết ở tuổi dậy thì.
Khi thở không khí thở chứa nhiều vi khuẩn qua VA, các tế bào bạch cầu có sẵn tại đó “bắt giữ” vi khuẩn rồi đưa vào phần trung tâm, vi khuẩn được nhận diện và cơ thể sản xuất ra kháng thể. Kháng thể này được nhân rộng và tỏa đi khắp nơi, nhiều nhất là vùng mũi, họng. Khi vi khuẩn tái xâm nhập, kháng thể sẽ tự động vô hiệu hóa vi khuẩn và tiêu diệt chúng.
1. Biểu hiện của bệnh
Viêm VA thường có 2 loại: Cấp tính và mạn tính. Trẻ thường có sốt cao trên 380C kèm theo chảy nước mũi. Nước mũi ở những ngày đầu còn trong, lỏng sau đó đặc dần và có mủ. Trẻ thường bị ngẹt mũi nhất là lúc trẻ ngủ hoặc thể hiện rõ ở các trẻ đang bú mẹ (trẻ bú không được liên tục mà thỉnh thoảng phải nhè đầu ti ra để thở và khóc).
Đôi khi trẻ kêu đau lên tai khi nuốt. Giọng nói có thể thay đổi. Trẻ nhỏ thường thở khò khè, ngáy to. Hầu hết trẻ bị ho và nếu có biến chứng viêm phế quản thì càng khó thở hơn, nhất là dạng viêm phế quản co thắt ở một số trẻ.
Sức khoẻ của trẻ giảm dần nên trẻ mệt mỏi, biếng ăn, ngủ kém hay quấy khóc, hơi thở hôi. Viêm VA cấp tính cũng có thể biểu hiện rất nhẹ chưa ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ và trẻ vẫn ăn uống, chơi, ngủ bình thường như các trẻ khác cho nên bố mẹ thường xem nhẹ hoặc bỏ qua. Viêm VA cấp tính nếu không được phát hiện và điều trị sớm rất dễ chuyển thành dạng viêm VA mạn tính (VA quá phát).
Viêm VA mạn tính là dạng viêm kéo dài thường biểu hiện nghẹt mũi và chảy mũi mạn tính. Nước mũi đặc, có mủ và chảy ra suốt ngày, nếu VA bị viêm bởi loại trực khuẩn mủ xanh thì nhầy mũi có màu xanh, vì vậy người ta thường nói là thò lò mũi xanh.
Nghẹt mũi trong viêm VA mạn tính thường cả ngày lẫn đêm làm cho trẻ khó thở, do đó thường thở bằng miệng. Kèm theo sự thở bằng miệng, trẻ thường ngủ ngáy to và thỉnh thoảng có cơn ngưng thở rất nguy hiểm.
2. Biến chứng của bệnh
- Viêm nhiễm đường hô hấp: Do VA nằm ở nóc vòm nên mủ có thể chảy xuống họng gây viêm họng, viêm thanh quản, viêm phế quản, viêm thanh khí phế quản hoặc viêm phổi rất nguy hiểm,
- Viêm tai giữa cấp: Do vi khuẩn từ VA dễ dàng lên tai giữa qua đường vòi nhĩ gây ra viêm tai giữa cấp, vì vòi nhĩ ở trẻ em so với người lớn nó ngắn hơn, rộng hơn và nằm ngang.
- Viêm tai giữa thanh dịch: VA quá phát làm tắc vòi nhĩ, không khí không lên được tai, áp lực trong hòm tai giảm dẫn đến tăng tiết dịch trong hòm tai. Bệnh tiến triển âm thầm, không đau tai, chỉ ù tai, nghe kém nên ở trẻ nhỏ khó phát hiện, dễ bỏ qua làm ảnh hưởng đến phát triển ngôn ngữ và học tập.
- Viêm mũi xoang: Mủ chảy vào hốc mũi, đọng lại ở sàn mũi và các khe mũi, niêm mạc mũi phù nề, các lỗ thông xoang bị bịt tắc dẫn đến viêm xoang.
Rối loạn tiêu hóa: Do trẻ nuốt mủ hoặc do tổ chức lympho đường ruột cùng phản ứng viêm với viêm VA, trẻ đau bụng, nôn trớ đi ngoài phân lỏng.
- Dị dạng sọ mặt: Do VA quá phát gây tắc nghẽn đường thở, trẻ phải há mồm để thở, lâu ngày làm cho hàm dưới bị đẩy ra trước, xương hàm trên không phát triển, lưỡi tụt ra sau, khuôn mặt biến dạng, vẻ mặt ngờ nghệch, chuyên môn gọi là bộ mặt VA. Tuy nhiên, biến chứng này ít gặp.
- Ngủ ngáy và ngưng thở khi ngủ cũng rất thường gặp do VA quá phát, thường kèm theo quá phát amiđan.
Viêm VA mạn tính ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và trí tuệ của trẻ. Khi có biểu hiện của bệnh, các bậc phụ huynh cần cho trẻ đi khám và điều trị.